Tips voor het zetten van kruidenthee

Laat je smaak je leiden en varieer! Van het verse kruid gebruik je meer dan van het gedroogde kruid. Kneus of breek het verse kruid zodat inhoudsstoffen gemakkelijker vrijkomen. Het gedroogde kruid is meer geconcentreerd zodat je minder nodig hebt. Kneuzen hoeft niet, de celwanden zijn door het drogen al gebroken zodat de inhoudsstoffen gemakkelijk vrijkomen in heet water. Het voordeel van gedroogde kruiden is dat ze het hele jaar door te gebruiken zijn en je hebt ze snel bij de hand in de keuken. Van het gedroogde kruid gebruik je 1-3 theelepels kruid per kop heet water. Of een 1 tot 2 eetlepels kruid op 1 liter kokend water. Je kunt de gedroogde kruiden eerst even laten wellen in lauw water voordat je het overgiet met het kokende water. Kruidenthee laat je ongeveer 10 minuten trekken, daarna kun je het uitzeven. Bij tere bloemen kun je het gekookte water eerst iets laten afkoelen. Voor hardere delen zoals wortels of bijvoorbeeld rozenbottels gebruik je kokend water en laat je het 2x zo lang trekken of je maakt een afkooksel door de plantendelen 8 tot 15 minuten zachtjes te laten koken.

Witte dovenetel – Lamium album

Witte dovenetel – Lamium album – Maria Flinterman

Witte dovenetel is een vriendelijke en zachte plant. Je kunt de plant vinden op licht beschaduwde plekken. Ze bloeit vanaf april tot in oktober. Deze lipbloemige netel prikt niet en een gekneusd blaadje kan gebruikt worden om brandnetelprik te verzachten. Voor de thee gebruiken we de bloemen (2 theelepels per kop). Het versterkt de baarmoeder na een bevalling en helpt bij witte vloed, pijnlijke of overvloedige menstruatie. Ook kan het gebruikt worden bij een ontsteking in de darm en bij diarree of als gorgelmiddel bij mond- en keelirritaties. De thee heeft een zachte en licht zoete smaak.

Zeepkruid – Saponaria officinalis

Zeepkruid – Saponaria officinalis – Maria Flinterman

Zeepkruid werd vroeger gebruikt als wasmiddel. Wrijf maar eens een blad fijn tussen de vingers en je merkt dat een sopje ontstaat. Dat komt door de saponinen. Het is een vrolijke zomerbloeier die zich ook via uitlopers van de wortel uitbreidt. We gebruiken bij voorkeur de wortel, maar ook het blad kan worden ingezet in een kopje thee (2 eetlepels vers en klein gesneden wortel met blad op 1 liter kokend water, 10 minuten laten trekken). Wanneer je alleen de wortel gebruikt, laat je het 2 tot 5 minuten koken. Zeepkruid heeft een reinigende werking op de huid en de slijmvliezen en kan worden gebruikt als mild laxeermiddel. Het verbetert de spijsvertering en de opname van voeding. Ook kan het ervoor zorgen dat het ophoesten van slijm makkelijker gaat bij verkoudheden en bronchitis. Uitwendig kun je het gebruiken als shampoo. De thee smaakt licht bitter. Overdrijf niet met dit kruid, een te hoge dosis kan de maag irriteren.

Karwij – Carum carvi

Karwij – Carum carvi – Maria Flinterman

Karwij is een schermbloemige. De plant wordt veelal in tuinen gekweekt of verbouwd en komt niet zo veel voor in de natuur. Het karwijzaad kan in de keuken worden gebruikt om cake en gebak te kruiden maar het past ook goed bij rijst, linzen, koolgerechten en dergelijke. Het geeft een kruidige smaak en zorgt voor een betere vertering. Voor een kop thee gebruiken we 2 tot 3 theelepels van de gekneusde zaden op een kop heet water (vijf tot 10 minuten laten trekken). De thee helpt bij allerhande spijsverteringsklachten zoals winderigheid, een opgezette buik of vol gevoel na de maaltijd, darmkrampen, klachten na vet eten, weinig eetlust. Ook stimuleert het de aanmaak van moedermelk.

Radijs en Rammenas (Raphanus Sativus en var. Niger)

Rode radijs en rammenas of zwarte radijs zijn beiden familie van de koolsoorten. Ook de daikon of witte radijs is verwant. Het zijn gekweekte soorten, ze komen niet in het wild voor, en het zijn éénjarigen. Rode radijs werd in het oude Egypte en door de Grieken en Romeinen al gebruikt als stimulerend voedsel. De zwarte radijs ontstond later in Spanje, is groter en bevat in verhouding meer werkzame stoffen.

We eten radijs en rammenas rauw, bijv. geschild en geraspt wat toevoegen aan vis, door de salade of als broodbeleg. De wortel bevat glucosinolaten (zwavelverbindingen) wat zorgt voor een sterk prikkelende werking en smaakgevoel.

Je kunt het verse sap of rasp gebruiken bij griep en verkoudheden of ter voorkoming van deze ziekten. Bij trage darmen of slechte beweeglijkheid van de galwegen kan het constipatie verhelpen en ook de vetvertering verbeteren. Van het verse sap gebruik je 3-5 daags een eetlepel, verdund in water of een ander groentesap, en van de verse rasp 3x daags een koffielepel tot een eetlepel. Begin met een kleine dosis die je langzaam opvoert. Je neemt het bij voorkeur in een half uur voor de maaltijd en nooit langer dan drie weken achtereen.

Ook werken radijs en rammenas slijmoplossend bij luchtwegklachten. In dat geval kun je een siroop maken (36% vers sap met 64% honing/suiker).

Goudsbloem – Calendula officinalis

Goudsbloem - Calendula officinalis in de Brinktuin in Wijchen
Goudsbloem – Calendula officinalis – Maria Flinterman

De goudsbloem is een lust voor het oog met haar oranje gekleurde bloemen. Het is een éénjarige die een zachte winter kan overleven en opnieuw kan uitlopen. De bloemen worden veel in zalven en olie verwerkt vanwege de wondhelende en ontsmettende eigenschappen. De thee heeft een zachte en milde smaak, zeker wanneer je alleen de oranje lintbloemen gebruikt. Je kunt de thee als ondersteuning gebruiken bij gezwollen en ontstoken lymfeklieren of bij griep. Zowel de bloemen als het blad zijn eetbaar. Ze kunnen worden toegevoegd aan salades, ze bevatten veel vitamines en mineralen.

Guldenroede – Solidago virgaurea of Solidago canadensis

Echte guldenroede - Solidago virgaurea in de kruidentuin van Maria Flinterman
Echte guldenroede – Solidago virgaurea – Maria Flinterman

Guldenroede of “gouden stok” is een verwijzing naar de stralend gele bloeiwijze. Behalve de echte guldenroede (Solidago virgaurea) kunnen ook andere soorten gebruikt worden, zoals de Canadese guldenroede (Solidago canandensis). De eerste is inheems en komt zelden voor. De Canadese guldenroede is ooit als sierplant ingevoerd en is wijd verspreid. De thee heeft een mild kruidige smaak die goed combineert met andere kruiden. De thee ondersteunt je nieren en helpt om het lichaam te reinigen. Denk ook aan guldenroede bij bijvoorbeeld blaasontsteking, oedeem, reuma of eczeem.

Basilicum – Ocimum basilicum

Basilicum - Ocimum basilicum in de kruidentuin van Maria Flinterman
Basilicum – Ocimum basilicum – Maria Flinterman

Basilicum komt oorspronkelijk uit tropisch Azië en groeit bij ons met temperaturen vanaf 10-15 graden. Het kruid is bekend uit de keuken waar we de blaadjes gebruiken. Maar zet er gerust ook eens een thee van of maak er kruidenwater mee. De etherische olie zorgt voor een sterke smaak zodat je weinig van het kruid nodig hebt. Basilicum kan de binnenvetter opvrolijken en helpt bij het loslaten en verwerken van inwendige spanningen en onrust. Het is een stimulans, ook voor de spijsvertering. Denk aan basilicum bij een slechte eetlust of een slechte spijsvertering zoals verstopping, winderigheid, opgeblazen buik etc. Het kan ook de menstruatie weer op gang brengen, dus niet gebruiken bij zwangerschap!

Hyssop – Hyssoppus officinalis

Hyssop - Hyssopus officinalis in de oogsttuin van de Sfeer van Willems in Wijchen
Hyssop – Hyssopus officinalis – Maria Flinterman

Hyssop is een echte bijenplant en is evenals tijm een lipbloemige. De plant bevat etherische olie wat je kunt ruiken als je het blad kneust. We gebruiken het bloeiende kruid om een thee van te maken. Het kruid kun je fijngesneden of gewreven toevoegen aan stoofschotels, soepen etc. Het heeft een bittere ondertoon waardoor je maar weinig nodig hebt. Door de bitterstoffen helpt het de spijsvertering. Hyssop helpt bij het ophoesten en oplossen van slijm en kan daarom ingezet worden bij hoest. Het werkt antibacterieel en anti-viraal en verbetert de weerstand.

Echte Tijm – Thymus vulgaris

Thymus vulgaris - Tijm - in de kruidentuin van Maria Flinterman
Thymus vulgaris – Echte tijm – Maria Flinterman

Tijm behoort tot de lipbloemenfamilie. Van dit kruid gebruiken we het blad en de bloem aan het begin van de bloei. In de keuken gebruikt, bevordert het de eetlust en de spijsvertering. Het kan goed in stoofpotten worden gebruikt omdat het lang zijn smaak behoudt. Ook wordt tijm ingezet bij luchtweginfecties, denk aan tijmsiroop of zet een kop tijmthee en voeg daar wat honing aan toe. Het kruid heeft een ontsmettende en infectiewerende werking en verbetert de weerstand. Tijmthee heeft een sterke smaak, dus je hebt maar een klein beetje nodig.

Dropplant – Agastache foeniculum

Agastache foeniculum - Dropplant in de Brinktuin in Wijchen - foto gemaakt door Maria Flinterman
Agastache Foeniculum – Dropplant – Maria Flinterman

De dropplant komt oorspronkelijk uit Noord- en Midden Amerika. De plant wordt ook wel anijs-hyssop, anijs-netel of Koreaanse munt genoemd. De oorspronkelijke bewoners gebruikten de dropplant bij hoest, koorts en diarree. De bladeren werken anti-bacterieel. Je kunt van het blad een heerlijke thee zetten. Of voeg enkele toppen toe aan een liter koud water en laat 24 uur trekken. Het kruid past goed bij vleesgerechten maar ook bij een salade. De kleine lipbloemen kunnen gebruikt worden als garnering.

Braam – Rubus fruticosus

Braam - Rubus Fruticosus - in de Brinktuin in Wijchen - foto gemaakt door Maria Flinterman
Rubus fruticosus – Braam – Maria Flinterman

Van het blad van de braam kan een lekkere thee gemaakt worden. De looistoffen in de plant geven een samentrekkend mondgevoel. De plant wordt wel ingezet bij diarree en witte vloed. Ook kan het als mondspoeling gebruikt worden bij aften en milde ontstekingen in de mond en keel.

Framboos – Rubus idaeus

Framboos - Rubus Idaeus - in de Brinktuin in Wijchen - foto gemaakt door Maria Flinterman
Rubus idaeus – Framboos – Maria Flinterman

Het frambozenblad kan verwerkt worden tot een heerlijke thee. Deze thee bevat looistoffen en vind je vaak terug in “vrouwenthee”. Het kruid kan ingezet worden bij menstruatieklachten en wordt ook gebruikt rondom de bevalling. Vooraf ondersteunt het een ontspannen bevalling en naderhand helpt het bij het herstel van de bevalling.

Slaapmutsje – Escholzia Californica

Slaapmutsje - Eschscholzia californica - in de Brinktuin in Wijchen - foto gemaakt door Maria Flinterman
Eschscholzia californica -Slaapmutsje – Maria Flinterman

Het slaapmutsje is een prachtige verschijning met de oranje bloemen. De plant behoort tot de papaverfamilie en heeft een ontspannende werking zonder verslavend te zijn. We gebruiken het bovengrondse deel van het kruid. Het is een prima kindermiddel dat kan worden ingezet bij slapeloosheid, examenvrees, bedplassen en buikkrampen. Deze plant combineert niet goed met looistof bevattende kruiden.

Echte kamille – Matricaria chamomilla

Echte Kamille - Matricaria Chamomilla - in de Brinktuin in Wijchen - foto gemaakt door Maria Flinterman
Matricaria Chamomilla -Echte kamille –
Maria Flinterman

De echte kamille tref je vaak aan op braakliggend terrein of bouwgrond waar wit zand is gestort. De plant herken je aan het holle bloemhoofdje. Kamille is lid van de composietenfamilie of samengesteldbloemigen. De bloemen worden gebruikt om een thee van te maken. Het is een veelzijdig kruid dat zowel wondhelend als ontstekingsremmend werkt op de huid en de slijmvliezen. Zet het bijvoorbeeld in bij ontstekingen in de mond, de darmen of de huid. Kamille werkt ook ontspannend, bijvoorbeeld bij milde slapeloosheid, spanningshoofdpijn of buikpijn door spanning. Bij kinderen wordt het ingezet bij het doorkomen van de tanden en bij diarree. Kamille is geen kruid om langdurig te gebruiken, wissel het na een maand af met andere kruiden.

Gember – Zingiber officinale

Gember – Zingiber officinale

Gember is oorspronkelijk afkomstig uit tropisch India en wordt wereldwijd verbouwd in tropische en subtropische streken. Het is een grasachtige, meerjarige, plant die meestal als éénjarige wordt geteeld. De wortelstok wordt geoogst na het afsterven van het blad in de herfst. De plant geeft een sterke beweging naar warm, het prikkelt de slijmvliezen door de etherische oliën en harsen die erin zitten. Er is een opvallend verschil tussen de gedroogde gember (gemberpoeder) en de verse gember. Gedroogde gember is de warmst, het wordt gebruikt om de Qi te stimuleren, blokkades in de bloedsomloop op te heffen en de spijsvertering en algehele stofwisseling te stimuleren. Verse gember werkt meer aan de oppervlakte van het lichaam: het activeert de afvoer van afvalstoffen via de zweetklieren van de huid en verbetert de lokale bloedcirculatie van de huid en de ledematen. Je kunt kauwen op een stukje verse gember wanneer je te veel hebt gegeten, bij misselijkheid en braken of bij aften in de mond. Ook preventief te gebruiken bij reis- en zeeziekte.  Verse gemberthee kun je maken door enkele schijfjes verse gember te overgieten met kokend water of door een afkooksel te maken. Geraspte gember kun je toevoegen aan een warm voetenbad of maak er met bijna kokend water een pap van en stop dit in een kompresdoek bij spierpijn of gewrichtspijn.